Han van der Pool
en Sandra Gaarenstroom
[voetnoot:
Han van der Pool (h.vanderpool@heineken.com)
is Learning Consultant bij de Heineken University Hij is oprichter van
de Ahold Retail Academy in 1999 en lid van de redactie van het
Tijdschrift voor MD. Sandra Gaarenstroom (s.gaarenstroom@heineken.com)
is oprichter en Manager van de Heineken University.]
De Heineken University viert z´n eerste
lustrum. Vijf jaar geleden stelde de Raad van Bestuur zich tot doel om
de bestaande kennis binnen de organisatie op een meer effectieve wijze
te activeren. Kennisproductiviteit werd als essentieel gezien om de
concurrentiepositie van Heineken te versterken. In dit artikel wordt –
mede aan de hand van de ervaringen bij Heineken – stil gestaan bij de
eigenschappen van een corporate university en de toegevoegde waarde
die dit heeft voor een organisatie.
Ontmoetingsplaats
Een corporate university is een leerplek die
in eigen beheer is ontwikkeld, waar zowel persoonlijke als
organisatieontwikkeling wordt nagestreefd.
De Heineken University lijkt het meest op een
universiteit zoals we die kennen uit de middeleeuwen. Het is geen
opleidinginstituut, maar een ontmoetingsplaats waar kennis ontwikkeld
en gedeeld wordt. Afgelopen jaar namen meer dan 1500 Heineken
werknemers deel aan activiteiten van deze corporate university. Het
doel van de university is ervoor te zorgen dat strategische kennis
ontwikkeld, gedeeld, verspreid en toegepast wordt in de specifieke
Heineken omgeving én ook meteen praktisch toepasbaar is. De Heineken
University experimenteert voortdurend met nieuwe manieren om het
Internet in te zetten ter ondersteuning van leer- en
ontwikkelingsprocessen. Ook werd er de afgelopen jaren onderzoek
gedaan naar de veranderende eisen aan management en leiderschap,
effectiviteit van virtuele teams, leren in verschillende culturen.
Heineken University Manifesto
Enjoyment is essential to learning, Learning is essential for
personal development, Personal development leads to personal success, Personal
success is behind company success.
Learn to Change - Change to learn
Corporate
Universities
Een corporate university wordt gedefinieerd als
bedrijfsspecifiek opleidingsinstituut. Volgens de oprichter van
Corporate University Xchange Inc., Jean Meister, is het een
“central education hub”. Het is een strategisch instrument voor de
organisatie om medewerkers op te leiden. Het primaire doel ervan is
een vertaling te maken van de strategie van de onderneming naar
opleidingsinitiatieven van en voor de medewerkers.
Het oprichten van
corporate universities heeft een snelle groei meegemaakt (400 procent
in de afgelopen twintig jaar ). Begin jaren tachtig bestonden er
slechts 50 van dit soort initiatieven. In het midden van de jaren
negentig waren er 400 (voornamelijk in Amerika), vandaag zijn er meer
dan 2000 corporate universities .
In Nederland
hebben
Shell, Ahold, Rabobank en Nuon
vergelijkbare instituten.
Walton
omschrijft drie generaties van het fenomeen corporate university:
Ø
de eerste generatie corporate
universities waren trainingscentra die zich richten op het doorgeven
van de bedrijfscultuur; een voorbeeld hier van is de Disney University.
Ø
de tweede generatie
universities richtten zich voornamelijk op kwaliteitszorg en
competentie ontwikkeling; de Motorola University kreeg bijvoorbeeld de
opdracht te zorgen voor brandmanagement , klantensystemen,
kennismanagement, organisatieontwikkeling en ontwikkeling van
management en leiderschap.
Ø
de derde generatie corporate
universities geeft impulsen aan het ontstaan van de lerende
organisatie; de Heineken University legt zowel nadruk op de
ontwikkeling van vakbekwaamheid en ontwikkelingsplannen in lijn met
het strategisch beleid, als de ontwikkeling van een lerende
organisatie, door ruimte te geven aan persoonlijke
ontwikkelingsplannen en te zorgen voor open leeromgevingen binnen het
bedrijf .
Kenmerken
Corporate universities hebben de volgende
kenmerken:
Strategische focus Veel bedrijven hebben hun
opleiding afdelingen gedecentraliseerd of geheel “ge-outsourced” .
Deze opleidingsafdelingen bedienen een brede doelgroep, organiseren
een grote variëteit aan trainingen, vaak via “open inschrijving”. Een
corporate university centraliseert de leerfunctie in de organisatie.
Vaak word het gemanaged als een apart business project. Een groot
verschil van een corporate university met een traditionele
opleidingsafdeling is het strategische ervan en z´n mogelijkheden om
leiderschap, creativiteit en probleemoplossing binnen de organisatie
te beïnvloeden.
De Heineken
University ontwikkelt leeractiviteiten rondom strategische onderwerpen
die van hoog tot laag in de organisatie worden uitgerold. Dit
in tegenstelling tot andere corporate universities die leerprogramma´s
ontwikkelen voor hoger management
Visionair van karakter Corporate universities leveren een
bijdrage aan het vertalen van de visie van de onderneming naar
werkprocessen van de medewerkers. Vaak worden corporate universities
ingezet om grote veranderingtrajecten door te voeren.
Het motto van de Heineken University is “Learn to change,
change to learn”. Het is de visie dat leren altijd hand in hand gaat
met verandering.
Bedrijfsspecifiek Corporate universities richten
zich op die vaardigheden die essentieel zijn voor het functioneren van
de ondernemingen. In de toenemende complexe en concurrerende business
omgeving zijn traditionele universiteiten niet altijd snel genoeg om
in te kunnen spelen op de specifieke behoeften van een onderneming.
Ook hebben bedrijven de behoefte om hun kennis exclusief binnen de
onderneming te houden.
De meeste corporate
universities zijn helemaal geen echte universiteiten. Er worden geen
gecertificeerde diploma´s en titels uitgereikt en ze doen geen
wetenschappelijk onderzoek. In veel gevallen bestaat er niet eens een
campus met klaslokalen. Slechts de helft van alle corporate
universities heeft een eigen opleidingscentrum. Indien dit wel het
geval is, is zo’n centrum gesitueerd in de buurt van het hoofdkantoor
en speelt het de rol van centrale opleidingsfaciliteit. Soms zijn er
ook vertakkingen naar locale satelieten die betrokken zijn bij de
uitrol van corporate policies.
Blended learning: the magic is in the mix
De corporate universities werken vaak via
de zogenaamde “blended learning” benadering. E-learning
programma’s (leervorm die gebruik maakt van een computer netwerk
voor distributie, tweerichting communicatie en facilitering)
worden in combinatie met “classroom sessions” (C-learning) aangeboden.
In 2003 werkt de helft van de onderneming via deze manier van
combinatieleren en volgens het Corporate
University Xchange survey levert 60% van de corporate
universities leerprogramma’s via het eigen Intranet. Veel
internationale ondernemingen hebben inmiddels hun eigen Virtual
Learning Centre (VLC) opgezet om zo het opleiden binnen de organisatie
te versnellen. Zo´n VLC is een systeem dat bestaat uit diverse
onderdelen die allemaal bedoeld zijn om het opleiden van medewerkers
(via afstandsleren) mogelijk te maken. Er wordt hierbij gebruik
gemaakt van Internet Based Training in combinatie met andere
technische toepassingen (zoals computerconferencing) en
databasetechnieken.
Heineken Virtual Learning Centre
(www.heineken-university.com)
Deelnemers aan de leerprogramma’s van de Heineken University
werken verspreid over de gehele wereld. Het Virtual Learning Centre
ondersteunt het leren. De website geeft de lerende in de
organisatie de mogelijkheid om op een eenvoudige wijze toegang te
krijgen tot specifieke en gepersonaliseerde e-learning bronnen. Op
deze website staan deze bronnen in een gecategoriseerd overzicht
vermeld, zodat de bezoeker eenvoudig kan doorklikken. Interne en
externe websites met specifieke inhoud zijn gekoppeld aan de
leertrajecten. Deze zogenaamde leerplatforms zijn georganiseerd rond
één of een aantal specifieke onderwerpen. De websites voorzien de
gebruiker van de mogelijkheid om informatie op te vragen, maar ook
om zelf een bijdrage te leveren. Dit wordt ingevuld door
verschillende functionaliteiten (ondersteund door technologieën)
zoals een chat-functie en groupware. E-learning toepassingen
vervangen een deel van de “fysieke”leertrajecten waardoor de
classroom onderdelen korter worden .
In sommige situaties is er sprake van een
samenwerkingsverband met een gerenommeerde universiteit. Dit geeft de
corporate university de mogelijkheid gebruik te maken van academische
kennis, professoren en researchgegevens. De Ahold Academy is ontstaan
uit een nauwe samenwerking van Ahold met de Cornell University in New
York en Nyenrode University in Nederland.
Heineken heeft reeds een lange relatie met INSEAD
in Fontainebleau en een aantal programma's voor
de ontwikkeling van management en
leiderschap zijn uit deze samenwerking ontstaan. Ook ontwikkelt
de university kennis op het gebied van blended learning met de
Univeristeit Twente.
Voordelen
Voordelen van een
corporate university zijn:
Ø
Verlaging van
opleidingskosten: ontwikkeling
van individuele medewerkers wordt goedkoper
Ø
Klantvriendelijkheid:
medewerkers ervaren traditionele
opleidingsinstituten als meer gefocusseerd op interne regelgeving in
plaats van op hun individuele leerbehoeften
Ø
Belangrijk voor de groei
van een bedrijf: werkgevers zien
de noodzaak van het overdragen van visie en bedrijfsdoelen aan hun
medewerkers
Ø
Verhoging van
medewerkerbetrokkenheid:
bedrijven realiseren zich de toegevoegde waarde van
medewerkerbetrokkenheid
Ø
Ontwikkeling van effectieve
leermethoden: specifiek
leermateriaal en bedrijfsrelevante case-beschrijvingen
Ø
Binding en employer
branding: medewerkers ervaren de
toegevoegde waarde van het kennisdelen met collega´s uit andere delen
van de wereld.
Financiering
In toenemende mate
worden corporate universities gedwongen een “pay for services”
strategie toe te passen. Alle diensten van de university worden
doorbelast aan de werkmaatschappijen die er gebruik van maken. In 2000
werd nog de helft van alle corporate universities uit de corporate
overhead betaald. Nu is dit nog maar in een derde van de situties het
geval. De Heineken University wordt gedeeltelijk betaald uit corporate
budgetten en gedeeltelijk door de werkmaatschappen, via doorbelasting
van activiteiten.
Kritische succesfactoren
De belangrijkste
voorwaarden voor het slagen van een corporate university zijn:
·
Koppeling met het
bedrijfsbelang en opleidingsprogramma’s:
voor de ontwikkeling van goede bedrijfseigen curricula, is het
noodzakelijk om deskundige trainers te contracteren die bekend zijn
met de strategie van de onderneming;
·
Het kiezen van de juiste
samenwerkingsverbanden met Universiteiten en adviesbureaus:
echte maatwerkprogramma’s zijn noodzakelijk om de meerwaarde van een
corporate university aan te tonen; helaas bieden veel partners nog
veel “off-the-shelf solutions”;
·
Interne budget beheersing:
een financieel transparant budgetsysteem is nodig om aan te tonen dat
een eigen opleidingsfaciliteit belangrijke financiële voorwaarden
biedt boven een volledige “out-sourced” oplossing;
·
Interne communicatie van
opleidingsmogelijkheden: vaak
zijn de interne opleidingsmogelijkheden nog onvoldoende bekend binnen
de onderneming; hierdoor worden vaak belangrijke mogelijkheden van
interne kennisuitwisseling gemist;
·
De ontwikkeling van
Individuele Ontwikkelingsplannen:
individuele ontwikkelingsplannen helpen medewerkers effectiever om te
gaan met de middelen en opleidingsmogelijkheden die geboden worden
door de onderneming; indien een bedrijf competitief wenst te
zijn moeten de vaardigheden van werknemers door training en
opleidingen blijvend ontwikkeld worden;
·
Het ontwikkelen van een
goede leercultuur: de
ontwikkelingen tot een global economy hebben grote gevolgen voor de
wijze waarop medewerkers met elkaar samenwerken, dus ook voor de wijze
waarop in een onderneming kennis wordt gedistribueerd en gecreëerd
door werknemers; het stimuleren van werknemers om goed met de
persoonlijke kennis om te gaan en die met anderen te delen wordt ook
wel kennismanagement genoemd en een corporate university kan
hieraan een belangrijke bijdrage leveren;
·
Technologische
ondersteuning en support: een
nauwe samenwerking met de afdeling IT is noodzakelijk om de “blended
learning” benadering goed van de grond te krijgen;
·
De betrokkenheid van Senior
Management: is essentieel om het
lange termijn succes van een corporate university te garanderen., de
university dient gezien te worden als een hulpmiddel om de visie en
strategie van de onderneming uit te dragen.
Uit een uitgebreide
survey van Corporate University Xchange
3
komen de volgende trends naar voren:
Ø
Corporate universities moeten steeds meer hun
toegevoegde waarde aan de onderneming aantonen. Bijvoorbeeld door het
volledig "selfsupporting" maken van de university of door het
opstellen van heldere KPI's (Key Performance Indicators). Het
onomstotelijk aantonen van het rendement van opleidingsinvesteringen
blijft een belangrijke vraag.
Ø
Het budget van de meeste corporate universities komt
voor het grootse gedeelte voort uit de relatie met het hoofdkantoor.
Er bestaat echter een groei in de mate van doorbelasting aan de
diverse werkmaatschappijen.
Ø
De uitgaven aan opleidingen voor individuele medewerkers
blijft volgens deze internationale studie groeien. Het onderzoek werd
in december 2002 uitgevoerd. Vergeleken met een eerdere studie in 1999
was er sprake van een groei van 10 procent naar een gemiddelde
investering per werknemer van 1.242 dollar.
Juist in een periode van economische tegenslag lijkt een corporate
university een uitstekend instrument te zijn om de onderneming die
vitaliteit mee te geven die nodig is om de uitdagingen aan te gaan.
Ø
Investeringen in
leertechnologie nemen met 11 % toe.
Ø
E-learning is al lang geen
hype meer. ICT wordt binnen het veld van HRD op verschillende
manieren gebruikt om het leren te ondersteunen. Met name
multinationale ondernemingen in Nederland experimenteren al jaren met
e-learning, overigens met wisselend succes.
Amerikaanse corporate universities lijken met de invoering van
e-learning een belangrijke voorsprong te hebben ten opzichte van
Europese corporate universities. Het blijkt een antwoord om ten tijde
van economische stagnatie opleiden mogelijk te maken. De groei van "virtual
collaboration tools" neemt nog verder toe en de technieken van "blended
learning" worden verder ontwikkeld.
Ø
Corporate universities blijven
zich concentreren op leeroplossingen die een antwoord geven op de
voornaamste bedrijfsvraagstukken zoals: verhogen van de productiviteit
van de medewerker en het reduceren van de hoge kosten van "class-room-based-learning".
Ø
Een kwart van de corporate
universities richt zich ook op het opleiden van klanten van de
onderneming.
Ø
Evaluatie van de leereffecten
wordt in toenemende mate (40 %) gedaan via bedrijfssimulaties en
rollenspelen.
Ø
Een derde van alle corporate
universities gebruikt een "balancend scorecard" methodiek om de
strategie te evalueren en nieuwe meetmethodieken worden ontworpen om
de efficiëntie van de corporate university te verhogen.
Ø
Corporate universities maken
in toenemende mate gebruik van traditionele marketing methodieken om
potentiële deelnemers te interesseren voor de programma's.
Conclusies
De ontwikkeling van
corporate universities lijkt zich ook in een periode van economische
tegenslag door te zetten. De Heineken University is een voorbeeld:
Heineken blijft actief in het verder professionaliseren van dit
strategische instrument.
E-learning toepassingen zijn geen oplossing voor
alle leerbehoeften. Kennis, inzicht en vaardigheden kunnen uitstekend
overgebracht worden door een combinatie van informatie en concepten en
deze vervolgens te delen en/of te testen in virtueel of fysiek
groepsverband. Leren is en blijft een sociaal gebeuren en face-to-face
contact zal daarom de komende jaren zeer waardevol en effectief
blijven. De Heineken University levert met die mix van leervormen een
belangrijke bijdrage aan de (professionalisering van de) leerfunctie
binnen de onderneming.
Literatuur/Noten
[1]
Heer, Ceryl de,
Corporate Universities, in Tijdschrift voor Management
Development, december 2001
[2]
Walton. J., Strategic Human Resources Development, (1999),
Financial Times/Prentence Hall
[3]
Corporate University Xchange, Fifth Annual Benchmark Report,
2002
